Rusça tümceler géñel olarak şöyle kurulur:
öy + özne + yüklem + yér + nesne
Bunlar tek başına bir sözcük olabileceği gibi sözcük öbeği de olabilirler. Ancak burada şunu bilmeliyiz: Sıralama değişmemelidir. Bu yüzden öy ile ilgili (yani zamanla ilgili) tüm sözcükleriñ başa yazılması gérekir. Bu sözcükler bugün, dün, yarın gibi tek sözcükler olabileceği gibi dün akşam saat 21'de gibi bir öbek de olabilir. Bu béş kavramı ayrıntılı olarak şöyle yazabilirim:
öy: Eñ başta öyle ilgili (Bu arada zaman sözcüğünüñ Türkçesi öy olduğundan yazımda bunu kullanmayı yéğledim.) tüm söz ve söz öbekleri yér alır. Örneğin dün, bugün, yarın gibi tek sözcükler olabileceği gibi dün géce saat 23.45'te... diye ayrıntılı olarak bélirtilmiş söz öbeği de olabilir. Böylece tümceniñ hangi öy dilimi içinde olduğu eñ başından bildirilmiş olur.
özne: Öyden soñra tümcedeki sorumlu kişi bélirtilir. Tümcede söylenen işi kim yapıyorsa öñ adıyla (sıfatıyla) birlikte ayrıntılı olarak da yazılabilir. Örneğin ben, sen, o gibi bir tek sözcük olabileceği gibi Saşa, Maksim, Katya gibi kişi adları doğrudan da yazılabilir.
yüklem: Tümdeki eylemi bildiren sözcük üçüncü sırada söylenir/yazılır. Bütün bir tümce yalñızca bu sözcük üzerine de kurulabilir. Burada iş, oluş, hareket ile ilgili sözcükler söylenir. Örneğin yapıyorum, sürüyoruz, konuştu...
yér: Olayıñ géçtiği yér yüklemden soñra söylenir. Yine öyde, öznede ve yüklemde olduğu gibi yér ile ilgili tüm ayrıntılar da bu sırada bélirtilir. Örneğin olay evde géçmişse yalñızca ev sözcüğü yazılabileceği gibi yoluñ soñundaki küçük kırmızı çatılı eski ev gibi ayrıntılı bir betimlemesi yapılarak da vérilebilir.
nésne: Soñ olarak nésneden söz édilir. Buraya değin, bir olayın hangi öyde, kim tarafından, ne yapıldığı ve olayıñ nerede géçtiği söylenmişti. Bu kısımda da bu olaydan étkilenen nésne néyse onuñ adı yine tek başına olabileceği gibi ayrıntılı olarak yazılabilir. Bu cansız bir araç, géreç olabileceği gibi doğrudan olaydan étkilenen bir kişi de olabilir.
Bu tümce kurma yöntemi, kurulan tümcenin bağlaç ile sürdürülmesi durumunda yine aynı sıralama ile yinelenir. Demeli kurduğumuz tümcenin sonuna virgül getirirsek ya da ve bağlacı ile anlatmayı sürdürürsek sonraki kısımlar yeni bir tümce olacağından yine aynı sıralamada öğeler yerleştirilir.
Örnek tümceler[2]:
Renklendirmeleri yukarıdaki öğe adlarına göre yaptım. Virgülden sonra yeniden aynı kurgu ile tümce kurulabilir. Bu durum; çünkü, bu nedenle, ayrıca gibi tüm bağlaç görevindeki yeni bir tümce başlangıçları için de geçerlidir.
... хотели встретиться
Друзья хотели встретиться.
Друзья хотели встретиться в магазине.
Друзья хотели встретиться в магазине "Дом Книги".
В воскресенье друзья хотели встретиться в магазине "Дом Книги".
В воскресенье друзья хотели встретиться в магазине "Дом Книги", потому что там была выставка.
В воскресенье утром друзья хотели встретиться в магазине "Дом Книги", потому что там была выставка.
_________________
[1], [2] Дорога в Россию - Учебник Русского Языка, страница: 230, Ябанджы Дил Яйынлары, Стамбул, 2003.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder